Afdrukken

Geschiedenis orgelbouwbedrijf & Orgels en samenzang

 

ridderkerkVan jongs af aan had Jan L van den Heuvel affiniteit met symfonische orgelmuziek. Op 16 jarige leeftijd ging hij bij de orgelmaker Flentrop in Zaandam werken. In tegenstelling tot de toenmalige neo-barokke idealen in de orgelbouw bleef hij krachtig voor het romantische orgeltype opkomen, hetgeen resulteerde in het oprichten van een eigen bedrijf in 1967. Jan was toen twintig jaar oud.
In dat zelfde jaar bouwde hij zijn eerste orgel (10 stemmen) dat veel aandacht kreeg door de zangrijke intonatie en degelijke constructie. De werkzaamheden vonden plaats in de schilderswerkplaats van zijn vader De vele positieve reacties resulteerden in de opdracht voor een nieuw 3-klaviers orgel in de Singelkerk te Ridderkerk. Deze opdracht was een fantastische gelegenheid voor de jonge orgelbouwer die niet alleen verantwoordelijk was voor de bouw van het instrument, maar tevens voor de rijk geprofileerde orgelkas en het houtsnijwerk.

strijenDeze opdracht maakte uitbreiding van de werkplaats noodzakelijk. Naast de bestaande werkplaats werd een door Jan ontworpen atelier en montagehal gerealiseerd. De oplevering van het Singelkerkorgel vond plaats in 1972 en was een enorm succes. Duizenden bezoekers alsook de pers waren zeer positief. Het gevolg was dan ook dat hij vele opdrachten ontving voor de bouw van nieuwe, en restauratie van oude orgels.
In 1975 leverde hij een orgel met 33 stemmen voor de St. Lambertuskerk in Strijen en ontving hij opdracht om nog twee orgels te bouwen voor dezefde kerkelijke gemeente. In hetzelfde jaar trad Peter A. van den Heuvel toe tot het bedrijf. Peter werd door zijn broer Jan opgeleid en bouwde een jaar later zijn eerste orgel. Opnieuw werd het noodzakelijk om de ateliers te vergroten.

acc smallNaast hun interesse in de Hollandse orgelbouwtradities waren Jan en Peter gefascineerd door de 19e eeuwse Franse orgelbouwkunst. Hun contacten met Franse organisten als Michelle Leclerc en Daniel Roth wakkerden dit vuur steeds verder aan en men besloot de orgels van de grote Franse orgelbouwer Aristide Cavaillé-Coll-orgels te analyseren en te bestuderen. Dit resulteerde in vele studiereizen naar Frankrijk. Behalve de beroemde Cavaillé-Coll-orgels in Parijs (zoals St. Sulpice, Notre-Dame en Sacré-Coeur in Parijs) werden ook vele kleinere instrumenten bestudeerd en geëvalueerd. Gedetailleerde maten werden opgenomen, hetgeen in de ateliers werd voortgezet met een studie van verhoudingen in klankvorming en technische konstrukties. Het doel van dit alles was niet om genoemde orgels te imiteren, maar moet gezien worden als oriëntatie teneinde een nieuw orgeltype te creëren dat geïnspireerd is op het symfonische orgeltype.

Een bijzondere opdracht was de bouw van een nieuw orgel voor de Nieuwe Kerk in Karwijk aan Zee. Veel ideeën konden nu gerealiseerd worden. In 1983 opende Daniel Roth de presentatie-concertserie op dit enorme 4 klaviers orgel. katwijk speeltafelZowel het publiek als de artiesten die het orgel bespeelden waren zeer onder de indruk en dit succes had opnieuw opzienbarende contracten tot gevolg. Als resultaat van een Europese competitie ontving Van den Heuvel in 1985 de opdracht om het grootste orgel van Frankrijk te bouwen in de St. Eustache te Parijs. Reputatie van de firma was nu wereldwijd gevestigd. Na het opzienbarende orgel van de St. Eustache vaardigde Van den Heuvel in de afgelopen jaren nog belangrijke instrumenten in Genève, Londen, New York, Munchen, Stockholm en in Kopenhagen.

 

 

 

Van den Heuvel orgels en (samen)zang

De door Van den Heuvel gebouwde orgels staan bekend om hun warme grondtonige orgelklank, een klank die naar de hoge tonen zangrijk maar niet dun en scherp is. De orgelklank is dienend en alle mogelijke klankkleuren zijn aanwezig om de inhoud van de te zingen psalmen en liederen optimaal te ondersteunen en te kleuren. Daarmee zijn Van den Heuvel-orgels dan ook zeer geschikt om de (samen)zang mee te begeleiden.

Inmiddels zijn er in de loop der jaren ruim 150 CD's uitgegeven van Van den Heuvel-orgels (solo), orgelbegeleiding van solisten, zang en van massale, vaak niet-ritmische, samenzang. Daarnaast zijn er reportages gemaakt door diverse omroepen uit België, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Japan, Nederland, U.K., U.S.A., Zweden, Zuid-Afrika en Zwitserland.

Het eerste geheel nieuwe Van den Heuvel-orgel werd gebouwd voor de Singelkerk in Ridderkerk. De concerten met samenzang trokken in de beginjaren meer dan 1.000 bezoekers die uit het gehele land kwamen. Van de eerste opname door Klaas Jan Mulder werden meer dan 10.000 exemplaren verkocht. Er werden ook beroemde buitenlandse organisten (o.a. de franse organisten Daniel Roth en Michelle Leclerc) uitgenodigd die tijdens de bijeenkomsten bijzonder getroffen werden door de massale niet-ritmische samenzang…..hier werd over gesproken tot ver in het buitenland.

Mondiaal bekend zijn de Mannenzang CD's vanuit de Nieuwe Kerk van Katwijk aan Zee. Het was een ideaal van de Katwijkse organist Jaap van Rijn om 1.600 mannen bij elkaar te brengen in de Nieuwe Kerk en met het 80-stemmen tellende Van den Heuvel-orgel de zang van deze mannen te begeleiden. Het bleek zo'n groot succes dat deze happening sindsdien jaarlijks terugkeerde. Er werden van iedere mannenzangavond CD's uitgegeven en de opbrengst werd gebruikt om een nieuw te bouwen Van den Heuvel-orgel (II/P 25 stemmen) in de Oude Kerk van Katwijk te financieren. Toen dit orgel eenmaal gebouwd was (1995) werden de opbrengsten bestemd voor vele goede doelen.

Ook zijn de concert/samenzangreizen naar o.a. het grote Van den Heuvel-orgel in Parijs uniek te noemen. Sinds de ingebruikneming van dit orgel worden er jaarlijks meerdere samenzangreizen naar de lichtstad georganiseerd en in totaal hebben ruim 50.000 zangers vanuit Nederland aan deze avonden meegewerkt. Ook van deze samenzangavonden zijn vele CD-opnamen uitgebracht.

Bepaalde plaatsen staan bekend om hun bijzondere samenzang, wij noemden reeds de vissersplaats Katwijk aan Zee, maar ook in andere plaatsen zoals bijvoorbeeld in de Gereformeerde Gemeente van Yerseke (Van den Heuvel-orgel III/P 42 stemmen) is de samenzang, met bovenstem, uniek.

Ook in o.a. Opheusden (Van den Heuvel-orgel II/P 29 stemmen) is de niet-ritmische samenzang, zoals gebruikelijk in de Betuwe, zeer massaal en indrukwekkend.

Vanzelfsprekend heeft iedere plaats, kerkelijke gemeente en organist een bijzondere plaats binnen de brede mogelijkheden van de zang tot Gods eer. Het voert dan ook te ver om alle plaatsen afzonderlijk te vermelden.

Bijzonder interessant om te horen is natuurlijk ook het kerkelijk gebruik van de kleine en grotere Van den Heuvel-orgels in het buitenland. Verrassend is bijvoorbeeld de zangbegeleiding zoals gebruikelijk in de kerk van Mänttä, Finland (Van den Heuvel-orgel III/P, 30 stemmen), naar ook de zang zoals gebruikelijk in de Verenigde Staten (New York, Van den Heuvel-orgel III/P 31 stemmen) is zeer interessant om te mogen beleven.