Het orgel in Sionskerk van de Hersteld Hervormde Gemeente te Ridderkerk is het derde orgel dat we voor Ridderkerk maken. In 1972 werd het orgel van de hervormde Singelkerk (32/IIIP) in gebruik genomen. In 1980 plaatsten we een Frans-romantisch getint orgel (34/IIP) in de Bethelkerk van de Gereformeerde Gemeente.

De Sionskerk werd in maart 2015 in gebruik genomen. Daarvoor kwam de in 2004 ontstane Hersteld Hervormde Gemeente bijeen in de Geformeerde Kerk vrijgemaakt in Ridderkerk. Het in klassieke stijl in baksteen opgetrokken kerkgebouw, ontworpen door Architectenbureau Born, biedt plaatst aan zo’n 700 kerkgangers van deze streekgemeente. Het Van den Heuvel-orgel orgel krijgt een plaats boven de kansel. Het ontwerp van de orgelkas is, evenals de preekstoel, in laat-negentiende-eeuwse, begin-twintigste-eeuwse stijl. Het orgelmeubel en de balustrade worden uitgevoerd in eiken.

Het instrument krijgt 29 stemmen verdeeld over Hoofdwerk, Zwelwerk en Pedaal. We verwachten het orgel in 2021 op te kunnen leveren.

laatste foto update: 3 december.

Toen aan het eind van de Tweede Wereldoorlog de oude Dorpskerk van Werkendam door een bombardement werd getroffen, werd ook het Witte-orgel uit 1865 verwoest. De in 1952 gebouwde nieuwe kerk werd als kruiskerk met een tentdak ontworpen door de architecten Nielsen en Spruit.

Een jaar na de bouw van de nieuwe kerk werd aan de firma Willem van Leeuwen te Leiderdorp de opdracht verstrekt tot de bouw van een nieuw mechnisch orgel (opus 300) met een vertikaal sleepsysteem. Willem van Leeuwen was in zijn tijd in de orgelbeweging al georiënteerd op het historische orgel en het is bijzonder te noemen dat ook hij dan een mechanisch orgel bouwt met hoofdwerk, rugwerk en pedaal. Daarbij was het meteriaal weliswaar van gebrekkige kwaliteit. Zo was de kas gemaakt van vurenhouten stijl- en regelwerk met triplex panelen.

Links ziet u het vertikale sleep systeem zoals toegepast in Werkendam. Onder in beeld is het cancellenraam met massief (!) houten dekplaat. Daarop is het sleep systeem geplaatst. Dit bestaat uit een vertikaal geplaatste regel met aan elke kant een pertinax sleep. Boven de bewegende sleep is een vaste pertinax sleep geplaatst, dit om het hoogte verschil op te vangen. Tegen de slepen is een kapje verend gemonteerd welke bestaat uit een pertinax onderplaat met een bakelieten kapje. Als er een toets wordt ingedrukt stoomt de wind van de cancel in de vertikale regel, door de beweegbare sleep, door het kapje weer terug in de regel om naar boven in de pijpenstok te stromen.

Bij de oplevering bleven 8 van de 20 stemmen gereserveerd. In 1963 voegde Van Leeuwen twee stemmen toe: op het Pedaal kwam een Fagot 16' in plaats van de oorspronkelijk geplande Octaaf 4' (welke in 1958 al zou zijn vervangen door een Schalmei 4'), en op het Rugwerk werd een Roerfluit 4' geplaatst in plaats van de geplande Quintadeen 8'. Op het Hoofdwerk kwam een Cornet III sterk in plaats van het geplande Dulciaan 16'. Het jaar daarna worden door Pels & Van Leeuwen de overige lege plaatsen opgevuld.

In 1972 werd het orgel gerestaureerd door Pels & Van Leeuwen, waarbij windlade en mechanieken deels werden gerestaureerd en het orgel een nieuwe eiken kas kreeg met een sierlijker ontwerp. Tevens werden drie nieuwe stemmen aangebracht. Op het Pedaal werd de Spitsgedekt 16' vervangen door een Subbas 16' van Van Gelder, afkomstig uit de Willemskerk in Den Haag, op het Hoofdwerk werd de Trompet vervangen. Rond 1980 werd de Cornet vervangen door een 5 sterk expemplaar afkomstig uit Groot-Ammers, deze werd opgebankt geplaatst. In 1974 werd het blinderingssnijwerk aangebracht en werd het orgel geheel voltooid onder advies van de toenmalige organist Frans van Tilburg, die het orgel bespeelde van 1957 tot 1984.

De firma K.B. Blank & Zoon bouwde in 1976 een nieuw orgel (II/P, 17 stemmen) in een aula van de Nieuwe Westerbegraafplaats te Amsterdam.

Bij het maken van het frontontwerp is volledig rekening gehouden met de specifieke architectuur van de aula. Het orgel was gebouwd achter een muur, alleen het front stak hier doorheen. Bij herbouw van het orgel zal daarom de opstelling en orgelkast moeten worden herzien. De koper heeft hierdoor de nodige vrijheid wat betreft opstelling en vormgeving.

Het orgel is door Van den Heuvel-Orgelbouw gedemonteerd en opgeslagen in Dordrecht.

Verdere inlichtingen:
J.L. van den Heuvel – Orgelbouw bv
Amstelwijckweg 44
3316 BB Dordrecht
T: 078 – 6179540
E:

In 1872 plaatste de firma L. van Dam en Zonen een nieuw orgel met twee manualen en aangehangen pedaal in de dorpskerk te Nunspeet. Het had 17 stemmen. Het orgel werd oorspronkelijk opgesteld aan de westkant van de oude Dorpskerk. In het begin van de twintigste eeuw verving de firma Van Dam & Bergmeijer de Clarinet 8' van het Bovenwerk door een Vox Célèste. Na een uitbreiding van het kerkgebouw plaatste Leeflang het orgel in 1960 in het nieuwe gedeelte.

In de jaren 1967/1968 werd het instrument onder advies van Wim van der Panne aangepast en uitgebreid. Het kreeg onder andere een vrij pedaal, een pedaalkoppel naar het bovenwerk en een nieuwe windvoorziening met ladebodem balgen met enkele vouw. De cancellenramen kregen dekplaten zowel boven als onder. De laden werden voorzien van nieuwe slepen met verende dekplaat stroken en nieuwe ventielen. De hoofdwerk lade werd tevens opnieuw ingedeeld waarbij de Bourdon 16 en Violon 16 vervielen en ruimte ontstond voor een Mixtuur. De Vox Célèste verviel, de open plaats werd voorzien van twee slepen voor een Cymbel en een eng gemensureerde Dulciaan 8. Toets- en register tractuur werden gemoderniseerd. Op 25 januari 1968 nam men het orgel weer in gebruik. Het werd hierbij bespeeld door Wim van der Panne en G. van Campen.

In december 2017 werd het contract getekend voor een algehele restauratie van het orgel. Orgeladviseur Herman G. Kamp zal het project begeleiden. Naast de noodzakelijke restauratiewerkzaamheden worden ook noodzakelijke klankverbeteringen door gevoerd. De oorspronkelijke klank van het instrument zal deels hersteld worden door de ingrepen, die de klank ernstig hebben aangetast, ongedaan te maken. Latere (waardevolle) toevoegingen zullen worden gehandhaafd en waar nodig worden verbeterd. De werkzaamheden zullen worden geïnspireerd op het oorspronkelijke concept van Van Dam, echter zonder verregaande reconstructie of kopiëren van andere instrumenten van Van Dam.

In 1951 bouwde de firma Flentrop een nieuw orgel voor de Hervormde Kerk te Yerseke. Het front is een ontwerp van de architect J.W. Janzen. Het instrument is een zeer degelijk gebouwd orgel. Het werd ontworpen en gebouwd in een tijd waarin een grote verandering in de orgelbouw plaatsvond (een heroriëntering op het mechanische ‘barok’ getinte orgeltype). Het is één van de eerdere orgels waarin Dirk A. Flentrop zijn vakkennis presenteerde voor dit type orgel, dat hij bouwde volgens het mechanische sleepladensysteem. Je ziet in de afwerking van het binnenwerk dat “alles op alles” is gezet om aan de hoge kwaliteitseisen te voldoen. Dit orgel heeft een fraaie klank en de mensuren zijn behoorlijk wijd, het is abslouut geen Neo-barokke klank.

Ondanks de zeer karakteristieke elementen en kwaliteiten zijn er ook zwakkere punten op te noemen. De kwaliteit van de tongwerkregisters is onder het niveau wat men tegenwoordig als wenselijk ziet. De verdere klankopbouw is kenmerkend voor de genoemde bouwperiode, maar ook deze wordt tegenwoordig anders (meer ‘gebruiksvriendelijk’ en afgestemd op het hedendaags gebruik in de Eredienst) gedaan.

In 1975/76 werd het orgel overgeplaatst naar de nieuwe westwand van de kerk. Er werd door Flentrop een pneumatische druktremulant ingebouwd en de tongwerkregisters werden onder handen genomen. De firma Nijsse voerde in 2007 groot-onderhoudswerk uit. De Spitsgedekt 16 van het pedaal 'werd vervangen door een Bourdon 16. Opnieuw werden de tongwerkregisters aangepakt. Helaas zonder het wenselijk resultaat want de tongwerken bleken nog steeds instabiel.

De Hersteld Hervormde Gemeente heeft op dit moment een fraaie nieuwe kerk met 1200 zitplaatsen. Het ontwerp van deze traditioneel vormgegeven kerk is van architect Marco Born.

De dispositie van het nieuwe orgel wordt verdeeld over drie klavieren en pedaal. De klank wordt draagkrachtig, solistisch en zangrijk: het zal een echt ‘Hollands’ orgel worden dat optimaal geschikt is voor de begeleiding van de samenzang maar dat daarnaast ook als solo-instrument zijn diensten kan bewijzen. De door ons ontworpen geprofileerde orgelkas zal van superieur Europees eikenhout worden gemaakt.

laatste foto update: 12 juli.

Na de bouw van een nieuwe kerk voor de Gereformeerde Gemeente in Dinteloord (Johan Frisolaan 1) in 1982 bleek het bestaande positief van Leeflang uit 1976 te klein voor de kerkruimte. De firma Leeflang kreeg hierop de opdracht voor de bouw van een groter orgel. Adviseur was opnieuw Arie J. Keijzer. De architect van kerk, J. Valk uit Soest, ontwierp het front. Het orgel is op 4 mei 1984 in gebruik genomen met een bespeling door de adviseur.

In 2018 kreeg J.L. van den Heuvel Orgelbouw opdracht voor herstel van het orgel. Hierbij is het orgel schoongemaakt, zijn de verende bodems opnieuw beleerd, is de inonatie nagezien en de tractuur en koppelingen na gewerkt en afgeregeld. De Sesquialter bestond uit een conische Nasard en een Terts in fluit mensuur. Dit register is gesplitst in een Nasard 2 2/3' en een Terts 1 3/5' met elk een eigen register trekker.

Van Gasthuis naar Stedelijk Museum

Het Schiedamse gasthuis werd in de jaren tussen 1262 en 1272 gesticht door gravin Aleida van Henegouwen, zuster van Willem III, de graaf van Holland. Het Sint Jacobs Gasthuis was voor arme bejaarden en zieken (bejaard was men in die tijd al vanaf het veertigste levensjaar). Aan het einde van de achttiende eeuw werd dit gebouw gesloopt om plaats te maken voor het huidige neoclassicistische gebouw. De regenten gaven de opdracht aan de van oorsprong Italiaanse architect Jan Giudici (1746- 1819). In 1773 bouwde de Goudse orgelmaker Joachim Hess een nieuw orgel in de Gasthuiskerk te Schiedam. In 1934 verhuisden de bejaarden van het Sint Jacobs Gasthuis naar een nieuw comfortabeler gebouw. Het oude Sint Jacobs Gasthuis had geen bestemming en diende voor allerlei doeleinden. In 1940 verhuisde het Stedelijk Museum Schiedam naar het oude Sint Jacobs Gasthuis. Van 2003 tot 2006 is het Sint Jacobs Gasthuis grondig gerestaureerd en gerenoveerd. Op 8 april 2006 werd het museum feestelijk heropend door koningin Beatrix.

Orgel

De Goudse organist en orgelmaker Joachim Hess was gespecialiseerd in het vervaardigen van huisorgels (kabinet- en bureauorgels). Dit verklaart de fijnzinnige en intieme klank van deze orgels. In 1773 bouwde Hess een orgel in de kerk. Op 9 september 1773 nam men het instrument feestelijk in gebruik. Het orgel is hierbij bespeeld door Joachim Hess, organist te Gouda, en door de organist, de heer Hagen jr.

Het instrument werd in 1944 en in 1968 door orgelbouwer Leeflang gerestaureerd, en verkeert nog voor een groot deel in de oorspronkelijke staat. Het enige verschil met 1773 is dat er in 1944 een transmissie is aangelegd van de Bourdon 16' naar het pedaal en dat er dekplaten op het cancellenraam van de windlade zijn aangebracht. In 1968 werd de windvoorziening aangepast, omdat de balgen, na een verbouwing van het museum, niet meer waren aangesloten.

Sinds 2006 was het orgel nauwelijks bespeelbaar. In 2017 kreeg J.L. van den Heuvel-Orgelbouw bv uit Dordrecht opdracht het orgel te restaureren. De mechanieken, balgen, windlade, windkanalen en conducten en alle pijpen werden geconserveerd, gerestaureerd en schoongemaakt. Tevens werd door ons een luchtbevochtigingsinstallatie geïnstalleerd.

De Hersteld Hervormde gemeente heeft op dit moment een fraaie nieuwe kerk met 900 zitplaatsen. Het ontwerp van deze traditioneel vormgegeven kerk is van architect Marco Born.

In een kerk hoort een goed pijporgel, dus de orgelcommissie oriënteerde zich op een nieuw of gebruikt kerkorgel. Via Van den Heuvel-Orgelbouw uit Dordrecht kwam men in contact met de Protestantse Gemeente te Amsterdam. Men bezocht en bespeelde daar een Flentrop-orgel dat door Van den Heuvel zou worden gedemonteerd en opgeslagen.

Het moderne strakke front paste echter niet in de gewenste klassieke inrichting van de te bouwen kerk. Ook de dispositie en de klank wilde de orgelcommissie graag aanpassen zodat het orgel optimaal inzetbaar zou zijn in de kerkelijke gemeente. Besloten werd om het orgel aan te kopen en om delen, na grondige restauratie, te hergebruiken in een nieuw te bouwen orgel. De dispositie wordt aangepast en uitgebreid. Het orgel beschikt straks over 37 stemmen verdeeld over 3-klavieren en pedaal. Er wordt met het ontwerp rekening gehouden met een eventueel mogelijke uitbreiding in de toekomst. De orgelkas wordt geheel nieuw.

Het flentrop orgel heeft een klassieke windvoorziening met 4 vouwbalgen, deze zijn opnieuw beleerd. Om het nieuwe orgel van voldoende wind te voorzien wordt het windsysteem herzien. Toegevoegd worden een extra windmotor en één nieuwe vouwbalg. Ook de kanalisatie wordt gewijzigd.